เจ้าแม่ซันโตชิ บุตรีแห่งมหาเทวา พิฆเณศ

โอม เจ เจ ซันโตชีมา
(สามครั้งเพื่อขอพร)

พระแม่ซันโตชิหรือซันโตชีนั้น มีเทวลักษณะที่ไม่เด่นชัดเท่าไรนักเมื่อเทียบกับเทพองค์อื่นๆ แต่สิ่งที่แตกต่างในรูปสักการะของพระแม่ที่ทำให้เห็นเด่นชัดนั้นจะประกอบด้วยรูปองค์เจ้าแม่ มีสี่กร พรหัตถ์ซ้ายทรงอาวุธดาบ และอีกพระหัตถ์อยู่ในท่าประทานพร ส่วนพระหัตถ์ขวาทรงอาวุธตรี และทรงถือถาดข้าวอยู่ในอีกพระหัตถ์ด้วย และยังมีสาวกอีกสองท่านคือ บียู(ชาย) และสัตวตี(หญิง) ซึ่งเป็นผู้ทำให้พระนามเป็นที่บูชา ในรูปจะประกอบด้วยการบูชาและการทำทานซึ่งจะเล่าในความเป็นมาดังนี้

เดิมทีนั้นพระพิฆเณศนั้นไม่มีบุตรีเลย แต่ในพิธีผูก รัคชิต(คล้ายพิธีผูกข้อมือมงคล ที่ต้องผูกด้วยน้องสาวเท่านั้น) นั้น กุมารทั้งสองของพระองค์ไม่มีน้องสาวเลยจึงขอน้องสาวจากพระองค์ แต่พระองค์ก็ทำท่าจะไม่ให้ พระฤษีนารัทมุนี จึงบอกกับพระองค์ในทำนองต่อว่าพระองค์จึงทรงดึงดวงจิตของภรรยาทั้งสองของพระองค์ออกมาแล้วบันดาลให้เกิดเป็นเด็กสาวน่ารัก นามว่าซันโตชี เป็นผู้ดูแลแม่น้ำซันโตชีให้ไหลรินอยู่

แต่เรื่องที่ทำให้พระแม่เจ้ามีชื่อเสียงนั้นคือเรื่องของสัตวตี สาวกผู้บูชาเจ้าแม่เหนือผู้ใดเรื่องก็มีอยู่ว่า

สัตวตีนั้นนางเป็นลูกกำพร้าแม่อยู่กับพ่อมานานแต่แล้ววันหนึ่งก็ได้มีชายรูปงามนามว่า บียู ได้เดินทางมาที่หมู่บ้าย ซอระปุณ เพื่อร้องเพลงสรรเสริญเจ้าแม่ซันโตชี สัตวตีได้พบกับเขาจึงได้ตกหลุมรักเขาทันที เมื่อกาลเวลาผ่านไปไม่นานนัก สัตวตีก็ได้พบกับเขาอีกครั้งในงานบูชาเจ้าแม่ที่วัด และนางได้รับการช่วยเหลือจากเขาให้พ้นจากเงื้อมือของคนชั่วนามว่าปาเก ที่หมายจะย่ำยีนางจนได้รับบาดเจ็บ นางจึงพาเขาไปรักษาตัวที่บ้านทำให้บียู ได้รู้จักกับบิดาของนาง และทราบว่าเขาอยู่ที่หมู่บ้านณีปุณ กับพี่ชาย 6 คน และพี่สะใภ้ 6 คนซึ่งเป็นหมู่บ้านที่อยู่ใกล้กัน ไม่นานนัก พ่อของสัตวตีก็ได้ไปสู่ขอบียูให้กับสัตวตี (ธรรมเนียมอินเดีย ฝ่ายหญิงต้องไปสู่ขอชาย) แต่พี่สะใภ้ของบียูไม่ชอบบียูเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว เนื่องด้วยบียูเป็นน้องสุดท้องจึงไม่ต้องรับภาระอะไรมากมายจึงหาทางกลั่นแกล้งในงานแต่งของนาง วันหนึ่งขณะที่พระแม่เจ้าทั้งสามคือ พระแม่อุมา พระแม่ลัษมี และพระแม่สุรัสวดีตี ได้รับการแจ้งจากฤษีนารัทว่าได้มีเทวีอีกองค์ที่เทียบเท่าพระนาง และมหาเทพสวามีทั้งสามยังลงไปขอบริจาคทานที่บ้านของสัตวตี ทำให้พระนางเกิดอาการโมโห จึงได้เข้าไปหาสัตวตีในฝันบอกให้เธอนั้นเลิกบูชาเจ้าแม่ซันโตชี แล้วมาบูชานางเอง แต่สัตวตีไม่ยอม พระนางทั้งสามจึงได้กลั่นแกล้งให้บียูมีเหตุต้องถูกไล่ออกจากบ้านไปเพราะพี่สะใภ้และพี่ชายอีก 5 คนได้ดูถูกเขา ที่เขาเป็นคนไม่มีการงานทำและยากจน ต้องคอยเกาะพี่ๆกินเขาเลยออกไปผจญเวรกรรมอยู่แต่ด้วยความดีที่เขาได้ร้องเพลงบูชาเจ้าแม่เสมอทำให้เจ้าแม่คอยดูแลเขาตลอดเวลาเขาช่วยชีวิตของเศรษฐีไว้และได้ไปทำงานอยู่กับเศรษฐี แต่ก็ได้โดนมนต์ของเจ้าแม่ทั้งสามทำให้เขาหลงรักลูกสาวของเศรษฐี สัตวตีรอคอยการกลับมาของเขาอยู่นานแต่ก็ไม่มีทีท่าว่าจะกลับมาทั้งยังถูกพี่สะใภ้ทรมานกลั่นแกล้งต่างๆนาๆจนนางคิดจะฆ่าตัวตายแต่พระฤษีนารัทเข้ามาห้ามไว้และแนะนำให้นางถือบวช ทุกวันศุกร์จนครบ 16 ครั้งแล้วสามีจะกลับมา แต่ในวันสุดท้ายนั้น นางไม่มีอาหาร หรือสิ่งใดเลยที่จะไปบูชาเจ้าแม่ได้นางเลยร้องไห้หาเจ้าแม่เจ้าแม่จึงเดินทางมาเพื่อช่วยเหลือนางในการบูชา โดยมอบหาหาร และนำทางฝ่าอุปสรรค์ที่พระแม่เจ้าทั้งสามสร้างขึ้นเพื่อขัดขวางนางในการบูชา และเมื่อนางได้ไปบูชาเจ้าแม่ดังใจหมายแล้ว บียูจึงพ้นจากมนต์ของเจ้าแม่ทั้งสาม และเดินทางกลับมาด้วยสมบัติมากมาย แต่ต้องพบกับสภาพของสัตวตีที่เหมือนขอทานก็ไม่ปาน เขาจึงออกจากบ้านไปและไปสร้างที่อยู่ใหม่ และได้จัดงานบูชาเจ้าแม่ซันโตชีขึ้น แต่ในงานนั้นพี่สะใภ้ได้ใส่ยาในอาหารทำให้เจ้าแม่ต้องมาแสดงปาฏิหาริย์เพื่อช่วยเหลือสัตวตี เหตุการณ์นี้เป็นสิ่งที่ทำให้เจ้าแม่เป็นที่รู้จักทั่วไป

การบูชาเจ้าแม่

เจ้าแม่ซันโตชีนั้นในการบูชาแต่ละครั้งในถาดบูชาควรประกอบด้วย
1. น้ำตาลปึก
2. ดอกไม้หลากสี
3. ขนมกุลจันนา
4. น้ำนมสด
5. เครื่องหอม และตะเกียงน้ำมันพืชหรือน้ำมันเนยจุดไฟ
6. ผลไม้ต่าง ๆ เช่น กล้วย ส้ม แอปเปิ้ล